หลวงปู่มั่น ภูริทัตโต นามเดิมว่า “มั่น แก่นแก้ว” ถือกำเนิดเมื่อวันพฤหัสบดี เดือนยี่ ปีมะแม ตรงกับวันที่ 20 มกราคม พ.ศ. 2413 ณ บ้านคำบง ตำบลสงยาง อำเภอโขงเจียม (ปัจจุบันคือ อำเภอศรีเมืองใหม่) จังหวัดอุบลราชธานี
เมื่ออายุ 15 ปี ท่านได้บรรพชาเป็นสามเณรที่วัดบ้านคำบง (ปัจจุบันคือวัดศรีบุญเรือง) แต่บรรพชาได้เพียง 2 ปี ก็ลาสิกขาตามคำขอร้องของบิดา
เมื่อหลวงปู่เสาร์ กนฺตสีโล จาริกธุดงค์มาถึงบ้านคำบง หลวงปู่มั่นมีโอกาสอุปัฏฐากรับใช้ ทำให้เกิดศรัทธาอย่างลึกซึ้งในปฏิปทาการปฏิบัติของท่าน จึงตั้งใจรักษาศีลและอุทิศตนเป็นศิษย์ของหลวงปู่เสาร์
เมื่ออายุ 23 ปี ท่านได้ขออนุญาตมารดาเพื่ออุปสมบทเป็นพระภิกษุ ณ วัดเดียวกับที่หลวงปู่เสาร์อุปสมบทคือ วัดศรีทอง (ปัจจุบันคือวัดศรีอุบลรัตนาราม) เมื่อวันที่ 12 มิถุนายน พ.ศ. 2436 ได้รับฉายาว่า “ภูริทตฺโต” แปลว่า “ผู้ให้ปัญญา” หลังอุปสมบท ท่านได้ฝึกวิปัสสนากรรมฐานกับหลวงปู่เสาร์ กนฺตสีโล ณ วัดเลียบ อำเภอเมือง จังหวัดอุบลราชธานี ในปี พ.ศ. 2440 ท่านได้ติดตามหลวงปู่เสาร์จาริกธุดงค์ไปยังภูหล่น อำเภอศรีเมืองใหม่ จังหวัดอุบลราชธานี ท่านได้บำเพ็ญความเพียรอย่างเคร่งครัดเป็นเวลาหลายปี ซึ่งถือเป็นช่วงรากฐานของการฝึกสมถะ-วิปัสสนาของท่าน
ในปี พ.ศ. 2443 ท่านพร้อมด้วยหลวงปู่เสาร์ กนฺตสีโล และหลวงปู่หนู ฐิตปญฺโญ ได้ออกธุดงค์ที่พระธาตุพนม ต่อมาท่านได้จาริกไปในที่ต่าง ๆ และได้ศึกษาธรรมะกับ ท่านเจ้าคุณอุบาลีคุณูปมาจารย์ (จัน สิริจนฺโท) ณ วัดบรมนิวาสราชวรวิหาร กรุงเทพมหานคร
ในปี พ.ศ. 2458 ท่านกลับมาจำพรรษาได้หนึ่งพรรษาที่วัดบูรพาราม อำเภอเมือง จังหวัดอุบลราชธานี ต่อมาท่านได้ติดตามหลวงปู่เสาร์ กนฺตสีโล ออกธุดงค์ไปยังวัดภูผากูด อำเภอคำชะอี จังหวัดมุกดาหาร จากนั้นท่านได้จาริกไปยังที่ต่าง ๆ ทั่วภาคตะวันออกเฉียงเหนือและภาคเหนือของประเทศไทย
ในปี พ.ศ. 2478 ท่านได้บำเพ็ญเพียรและบรรลุธรรมที่ ถ้ำดอกคำ ตำบลน้ำแพร่ จังหวัดเชียงใหม่ ท่านกล่าวกับหลวงปู่ขาว อนาลโย ว่า “ผมหมดงานที่จะทำแล้ว ก็อยู่สานกระบุงตะกร้า พอช่วยพวกท่านและลูกศิษย์ลูกหาได้บ้างเท่านั้น” (หลวงปู่หมดภาระแล้วในด้านการประพฤติพรรหมจรรย์ ก็จะช่วยเป็นธุระเล็กน้อยได้บ้าง)
ต่อมา พระธรรมเจดีย์ (จูม พนฺธุโล) เจ้าอาวาสวัดโพธิสมภรณ์ จังหวัดอุดรธานี ได้กราบอาราธนาให้ท่านกลับมายังภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ท่านจึงโดยสารรถไฟจากเชียงใหม่เข้ากรุงเทพฯ แล้วออกธุดงค์ไปวัดป่าสาลวัน จังหวัดนครราชสีมา และจำพรรษาที่วัดป่าโนนนิเวศน์ จังหวัดอุดรธานี ตลอดจนวัดต่าง ๆ ในจังหวัดสกลนคร
ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2488–2492 ท่านจำพรรษาอยู่ที่ วัดป่าบ้านหนองผือ ตำบลนาใน อำเภอพรรณานิคม จังหวัดสกลนคร ซึ่งเป็นสถานที่ที่เหมาะสมในการอบรมเผยแผ่ธรรม ท่านอุทิศตนสอนลูกศิษย์อย่างเต็มที่ทั้งทางตรงและทางอ้อมโดยไม่คำนึงถึงความเหน็ดเหนื่อย ถือเป็นสถานที่ที่ท่านจำพรรษานานที่สุดในชีวิต
ในปี พ.ศ. 2492 หลวงปู่มั่น ภูริทัตโต อาพาธหนัก และละสังขาร (ถึงแก่มรณภาพ) เมื่อวันที่ 11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2492 ณ วัดป่าสุทธาวาส จังหวัดสกลนคร คณะศิษย์และผู้ศรัทธาได้จัดพิธีพระราชทานเพลิงศพ ณ วัดเดียวกัน เมื่อวันที่ 30 มกราคม พ.ศ. 2493 สิริอายุได้ 79 ปี 56 พรรษา